(SKDS) – Vừa qua một học sinh lớp 10, trường THPT Ngô Gia Tự, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc, có tiền sử bị bệnh tim, bị ngất rồi tử vong khi đang học môn thể dục. Vấn đề đặt ra là, các em học sinh mắc bệnh tim mạch và những bệnh khác nên tập môn thể dục như thế nào? Bài viết sau đây sẽ giúp bạn đọc trả lời câu hỏi đó.

Trên thực tế, nhiều trường học yêu cầu học sinh học môn thể dục nhằm đạt mục tiêu giáo dục toàn diện nhưng chưa quan tâm đúng mức đến tình trạng sức khỏe của từng học sinh. Học sinh dù khỏe hay yếu vẫn phải tập cùng một chương trình thể dục và phải đúng thời khóa biểu, trong khi có những học sinh không đảm bảo sức khỏe để tập luyện. Chẳng hạn học sinh nữ vào ngày hành kinh, những em có bệnh tim, hen suyễn đang tái phát… đều cần phải kiêng vận động nặng mới tránh được nguy hiểm.

Những bệnh cần hạn chế vận động

Các bệnh thường gặp của học sinh cần hạn chế vận động gồm: bị chấn thương chưa lành hẳn; bệnh tim;  hen suyễn; hội chứng Marfan với đặc điểm hình dáng cao, tay, ngón chân và ngón tay rất dài, động mạch chủ bị suy yếu và một số triệu chứng tim mạch; hen suyễn; đối với học sinh nữ cần chú ý “tam chứng vận động viên nữ”, gồm rối loạn ăn uống, mất kinh và loãng xương (dễ bị gãy xương khi có chấn thương nhẹ); học sinh đang sử dụng thuốc steroid đồng hóa, hormon tăng trưởng, một số chất làm tăng nguy cơ chấn thương hoặc thậm chí tử vong.
 

Các em học sinh nữ trong những ngày hành kinh thường rất mệt mỏi, đồng thời đang ở thời kỳ chảy máu, nên rất cần được nghỉ hoặc chỉ tập những động tác thể dục nhẹ nhàng để tránh nguy cơ chảy máu nặng (băng kinh).

 Đặc biệt, những học sinh mắc các bệnh tim mạch, hô hấp… cần có chế độ tập luyện đặc biệt, không phải gắng sức. Học sinh đã được xác định mắc bệnh tim thì không bao giờ bắt tập môn chạy.

Những học sinh khỏe mạnh cũng phải tùy lứa tuổi mà tập chạy ở các cự ly ngắn dài khác nhau. Ví dụ với bài tập chạy 100 – 150m là bình thường, nhưng với những cự ly dài hơn như chạy 300m, 500m, 1000m… thì phải có chế độ luyện tập để nâng cao dần chứ không thể bắt chạy cự ly dài ngay, rất dễ gây ra những tai biến như chuột rút, bong gân, sai khớp, ngất, đuối sức, hạ đường huyết, hạ canxi huyết… 

Ngoài ra, một số bệnh như cận thị nặng trên 4 điốp cũng nên tránh các môn tập như nhảy cao, xa, bóng đá, bóng chuyền để tránh ngã gây bong võng mạc; các bệnh giòn xương (xương thủy tinh); bệnh xuất huyết giảm tiểu cầu, tán huyết có lách to… cần thông báo để giáo viên biết về bệnh để bố trí môn tập phù hợp, tránh biến cố đáng tiếc.

Xử trí khi học sinh tập thể dục gặp biến cố 

Những học sinh bị bệnh tim và hen suyễn cần được chú ý theo dõi và xử lý cấp cứu khi xảy ra biến cố về sức khỏe.

Bệnh tim mạch thường có các biểu hiện sau: ngất (mất tri giác thoáng qua đột ngột); đau ngực (đau ngực sau xương ức, khởi phát khi gắng sức, đau ngực giảm khi nghỉ hoặc dùng nitroglycerine); chóng mặt (có thể do bệnh tim, hạ huyết áp, đột quỵ…); khó thở. Việc sơ cấp cứu cho người ngừng tim, ngừng thở bao gồm ấn tim ngoài lồng ngực và hô hấp nhân tạo.
 
 Hà hơi thổi ngạt kết hợp xoa bóp tim ngoài lồng ngực để sơ cấp cứu cho người ngừng tim, ngừng thở.

Cách làm: đặt một khăn mùi soa hay miếng gạc qua miệng nạn nhân, dùng hai ngón tay cái và trỏ bịt mũi nạn nhân rồi thổi hơi trực tiếp vào miệng nạn nhân. Ép tim ngoài lồng ngực: dùng 2 tay chồng lên nhau ép lên lồng ngực ngoài tim, tần số ép khoảng 100 lần/1 phút. Nếu chỉ có một người cấp cứu thì thổi ngạt 2 – 3 hơi lại ép tim ngoài lồng ngực 10 – 15 nhịp. Nếu có hai người cấp cứu thì một người thổi ngạt, một người ép tim ngoài lồng ngực, làm kiên trì cho đến khi tim đập lại và thở trở lại. Khẩn trương đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được cứu chữa tiếp.

Đối với học sinh bị bệnh hen suyễn (hen phế quản): Lúc nào học sinh cũng phải đem thuốc cấp cứu theo. Cán bộ y tế của trường cũng phải có thuốc cấp cứu và biết cách sử dụng thuốc cấp cứu. Mỗi học sinh bị hen suyễn cần có một hồ sơ chi tiết về các yếu tố kích cơn, thuốc men và việc phải làm khi cấp cứu.

Mỗi học sinh bị hen suyễn có khả năng vận động riêng biệt, do đó giáo viên nên có chế độ dạy riêng sao cho học sinh biết cách tự lượng sức mình và tập luyện ở mức độ thích hợp. Để các buổi tập thể dục thể thao được an toàn cho học sinh bị suyễn, cần lưu ý tránh vận động nếu có triệu chứng suyễn, dùng thuốc ngừa cơn suyễn, khởi động tốt, chọn kiểu vận động phù hợp với từng học sinh. Không nên ngưng vận động đột ngột mà nên giảm vận động từ từ trong khoảng trên 10 phút để tránh thay đổi nhiệt độ đường hô hấp một cách đột ngột.

Khi đang vận động mà học sinh lên cơn suyễn thì cấp cứu như sau:  xịt bốn nhát thuốc cắt cơn, mỗi lần một nhát, sau mỗi nhát hít thở bốn hơi; đợi chừng 4 phút, nếu không đỡ, xịt thêm bốn nhát nữa. Nếu vẫn không bớt, phải gọi cấp cứu ngay. Trong khi chờ đợi người hoặc xe cấp cứu, vẫn tiếp tục xịt bốn nhát thuốc cắt cơn mỗi 4 phút.

Ngoài ra, đối với những học sinh khỏe mạnh, nếu đang tập, mà bị ngất thì phải sơ cứu ngay: để nằm chỗ thoáng mát, thông thoáng, tìm phương tiện nhanh nhất để đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Ngất do say nắng: đưa học sinh vào nằm chỗ thoáng mát, cho uống nước chanh đường hoặc trà đường, quạt mát hoặc lau mát mặt mũi, chân tay… Ngất do hạ đường huyết: vì học sinh không ăn sáng, triệu chứng gồm: bủn rủn chân tay, vã mồ hôi. Xử lý: cho uống nước đường, cà phê, trà đường.      

BS.Phạm Văn Thân

LEAVE A REPLY